افسانه یا واقعیت: آیا قهوه باعث پوکی استخوان می‌شود؟
قهوه برای بسیاری از افراد بخشی از برنامه روزانه است؛ از اولین فنجان صبح تا زمانی که برای استراحت کوتاهی در میانه روز به سراغ آن می‌رویم. با این حال، سال‌هاست این پرسش مطرح می‌شود که آیا مصرف قهوه می‌تواند برای سلامت استخوان‌ها مضر باشد و حتی خطر پوکی استخوان را افزایش دهد؟
پاسخ کوتاه این است: شواهد علمی فعلی نشان نمی‌دهند که مصرف معمول و متعادل قهوه به‌تنهایی باعث پوکی استخوان می‌شود.
اما ماجرا کمی پیچیده‌تر از یک «بله» یا «خیر» ساده است.
چرا قهوه به پوکی استخوان مرتبط شده است؟
بخش عمده این نگرانی به کافئین موجود در قهوه برمی‌گردد.
کلسیم یکی از مهم‌ترین مواد معدنی برای ساخت و حفظ استخوان‌هاست و تقریباً بیشتر کلسیم بدن در استخوان‌ها و دندان‌ها ذخیره می‌شود. ویتامین D نیز به جذب مناسب کلسیم کمک می‌کند.
پژوهش‌ها نشان داده‌اند کافئین می‌تواند تا حدی جذب کلسیم را کاهش و دفع آن را افزایش دهد. همین موضوع در گذشته باعث شکل‌گیری این فرضیه شد که مصرف قهوه ممکن است در طولانی‌مدت، تراکم استخوان را کاهش دهد.
اما مقدار این اثر و اهمیت آن در زندگی روزمره به عوامل دیگری، به‌ویژه میزان دریافت کلسیم از رژیم غذایی نیز بستگی دارد.
مطالعات جدید چه می‌گویند؟
نتایج تحقیقات درباره قهوه و سلامت استخوان در سال‌های مختلف یکسان نبوده است.
یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۳ که داده‌های بیش از ۵۰۰ هزار نفر را بررسی کرد، ارتباط معناداری بین مصرف روزانه قهوه و کاهش تراکم استخوان یا افزایش خطر شکستگی لگن پیدا نکرد.
نتیجه مقاله مروری سیستماتیک دیگری در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد که به‌طور کلی، مصرف متعادل و مجاز قهوه (کافئین) با افزایش معنادار خطر شکستگی همراه نبوده است؛ اگرچه مصرف بیش از حد مجاز اعلام شده کافئین در برخی مطالعات با افزایش اندک خطر شکستگی ارتباط داشت.
حتی یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۵، با بررسی مطالعات مشاهده‌ای، مصرف قهوه را با شیوع کمتر پوکی استخوان مرتبط دانست. البته چنین مطالعاتی ارتباط آماری را نشان می‌دهند و نمی‌توان از آن‌ها نتیجه گرفت که قهوه از پوکی استخوان پیشگیری می‌کند.
بنابراین تصویر علمی امروز بسیار متفاوت از این جمله ساده است که «قهوه استخوان‌ها را ضعیف می‌کند».
پس کافئین چه نقشی دارد؟
اگرچه قهوه به‌تنهایی عامل ایجاد پوکی استخوان شناخته نمی‌شود، مصرف زیاد کافئین در کنار دریافت ناکافی کلسیم می‌تواند شرایط متفاوتی ایجاد کند.
بنیاد بین‌المللی پوکی استخوان نیز اشاره می‌کند که مصرف بالای کافئین همراه با رژیم غذایی کم‌کلسیم می‌تواند برای سلامت استخوان نامطلوب باشد و توصیه می‌کند افرادی که نوشیدنی‌های کافئین‌دار مصرف می‌کنند، دریافت کافی کلسیم را نیز در برنامه غذایی خود در نظر بگیرند.
به بیان ساده، مسئله فقط تعداد فنجان‌های قهوه نیست؛ بلکه باید کل الگوی تغذیه و سبک زندگی فرد را در نظر گرفت.
سلامت استخوان‌ها فقط به قهوه وابسته نیست
پوکی استخوان یک بیماری چندعاملی است. افزایش سن، تغییرات هورمونی به‌ویژه پس از یائسگی، دریافت ناکافی کلسیم و ویتامین D، وزن پایین، کم‌تحرکی و برخی بیماری‌ها و داروها می‌توانند در کاهش استحکام استخوان نقش داشته باشند.
به همین دلیل، تمرکز روی حذف یک ماده غذایی یا نوشیدنی معمولاً تصویر کاملی از سلامت استخوان ارائه نمی‌دهد.
برای حفظ سلامت استخوان‌ها بهتر است در کنار مصرف متعادل قهوه، به چند اصل ساده توجه شود:
- دریافت کافی کلسیم از منابعی مانند لبنیات کم‌چرب (شیر، ماست، پنیر و دوغ)، سبزیجات برگ سبز (کلم برگ و کلم بروکلی)، بادام، ارده، کنجد و مواد غذایی غنی‌شده با کلسیم مانند شیرهای گیاهی غنی شده و غلات صبحانه غنی شده
- دریافت کافی ویتامین D
- داشتن فعالیت بدنی منظم، به‌ویژه فعالیت‌های تحمل‌کننده وزن
- داشتن یک رژیم غذایی متنوع و متعادل
- پرهیز از مصرف بیش از حد کافئین، به‌خصوص زمانی که دریافت کلسیم پایین است
آیا لازم است برای سلامت استخوان، قهوه را کنار بگذاریم؟
برای بیشتر افراد، شواهد موجود چنین ضرورتی را نشان نمی‌دهد.
مطالعات جدید نشان داده‌اند که مصرف متعادل قهوه در چارچوب یک رژیم غذایی متنوع که همراه با دریافت کافی کلسیم و ویتامین D بوده است، با افزایش مشخص خطر پوکی استخوان یا شکستگی استخوان همراه نبوده است.
با این حال، شرایط همه افراد یکسان نیست. افرادی که دچار پوکی استخوان هستند، دریافت ناکافی کلسیم یا ویتامین D دارند یا به دلایل پزشکی در معرض خطر بالاتر شکستگی قرار دارند، بهتر است درباره مقدار مناسب کافئین و نیازهای تغذیه‌ای خود با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
افسانه یا واقعیت؟
این باور که «قهوه مستقیماً باعث پوکی استخوان می‌شود» بیشتر به یک افسانه نزدیک است تا یک واقعیت علمی قطعی.
کافئین می‌تواند اثر کوچکی بر تعادل کلسیم بدن داشته باشد، اما سلامت استخوان حاصل مجموعه‌ای از عوامل تغذیه‌ای و سبک زندگی است. شواهد علمی جدید نیز نشان می‌دهند که مصرف متعادل قهوه، به‌ویژه در افرادی که دریافت کافی کلسیم دارند، الزاماً به معنای کاهش تراکم استخوان یا افزایش خطر شکستگی نیست.
بنابراین شاید به‌جای نگرانی درباره یک فنجان قهوه، بهتر باشد تصویر بزرگ‌تر را ببینیم:
تعادل در مصرف قهوه، داشتن رژیم غذایی متنوع و رعایت سبک زندگی فعال؛ سه عاملی که بیشترین اهمیت را برای سلامت استخوان‌ها دارند.
